Formuła Tadeusza Kantora

Tadeusz Kantor – urodził się 6 kwietnia 1915 w Wielopolu Skrzyńskim ( województwo podkarpackie ), a zmarł 8 grudnia 1990 w Krakowie. Był on znany na świecie jako wybitna, oryginalna osobowość teatru XX wieku. Stworzył własną grupę teatralną oraz spektakle naznaczone piętnem poetyki kształtowanej pod wpływem doświadczania konsekwencji skomplikowanego prywatno-publicznego, galicyjskiego rodowodu. W Polsce odegrał wiele ról, głównie w środowisku krakowskim, z którym był emocjonalnie i artystycznie związany. Kantor studiował w krakowskiej ASP (1934-39), gdzie jego nauczycielem był m.in. Karol Frycz, malarz i scenograf. Ciężko przyrównać go do jakiejś dziedziny sztuki. Był animatorem życia artystycznego, teoretykiem sztuki i praktykiem, w tym malarzem (m.in. pasjonatem i promotorem taszyzmu) i jednym z pierwszych w Polsce twórców happeningu. Przede wszystkim zaś był człowiekiem teatru: autorem, reżyserem, scenografem, aktorem. Jako malarz przez długi czas pełnił funkcję medium, przetwarzającego artystyczne impulsy napływające do Polski z zachodniej Europy. Tuż po wojnie krótko malował figuratywne obrazy, wypełnione groteskowo uproszczonymi postaciami; ich posępny nastrój podkreślała ciemna tonacja barwna i chropowata faktura. ("Kompozycja", 1944-1945). Później przyszedł czas dynamicznych kompozycji metaforycznych o oszczędnej, chłodnej kolorystyce "Ponad-ruchy",1948). W drugiej połowie lat 50. obrazy Kantora urzekały stroną wizualną: wibracjami plam, linii, barw; zarazem jednak robiły wrażenie, jakby autor podchodził do materii malarskiej w sposób "użytkowy" ("Oahu", 1957). Nieco później artysta tworzył liczne asamblaże i ambalaże - kompozycje pół przestrzenne, w których aplikowane na płótnie używane, nierzadko zniszczone przedmioty (koperty, torby, parasole) przeistaczały obraz w relief ("Mr. V Prado - Infantka", 1965; "Emballage", 1967; "Ambalaż - przedmioty, postacie", 1967). Spośród bogatej literatury poświęconej artyście należy odnotować m.in. pracę Wiesława Borowskiego "Tadeusz Kantor" (1982), książkę Mieczysława Porębskiego "Deska" (1997), tom studiów różnych autorów zatytułowany "W cieniu krzesła" (1997) oraz dokumentację współpracy malarza z warszawską Galerią Foksal (1999). Już podczas okupacji stworzył w Krakowie podziemny teatr eksperymentalny, który odegrał rolę scalającą środowisko ludzi sztuki. Jego kontynuację stanowił powstały w roku 1956 teatr Cricot 2. Pierwszą premierą grupy (1956) była „Mątwa” według Witkiewicza. Już w tym przedstawieniu Kantor zastosował elementy dla jego przedstawień charakterystyczne – aktorzy poruszający się niczym kukły, technika gry utrzymana w charakterze niemego filmu. W drugim przedstawieniu Cricot 2 - Cyrku wg dramatu malarza i członka zespołu Kazimierza Mikulskiego odnaleźć można było kolejny rozpoznawalny element ówczesnych widowisk Kantora - ambalaż, w tym wypadku czarne plastikowe worki, którymi szczelnie opakowywał aktorów. Ambalaż miał pozbawiać aktorów i przedmioty właściwego im kształtu, czynić z nich niezróżnicowaną materię. Aktorzy w przedstawieniu "W małym dworku" wg Witkiewicza (1961) - byli traktowani na równi z przedmiotami, zostali całkowicie pozbawieni indywidualności. Następnie została wprowadzona idea "teatru zerowego"(1962-1964), pozbawionego akcji dziania się. Jego najpełniejszą realizacją był spektakl "Wariat i zakonnica"także wg Witkiewicza, wystawiony przez Kantora w 1963 roku. W roku 1965 powstają pierwsze polskie happeningi -"Cricotage" i "Linia podziału".